“Benim için çeviride ölçütler yok. Yine de geriye bakarsam, bu iki noktanın belirdiğini söyleyebilirim. Elbet, en iyisi “mot a mot” (harfi harfine) çeviridir. Ama bu olanaksız. Onun için çevirmenin orijinalin ana kanavasını yitirmeden eşdeğerler araması gerekir, diyorum. Şiir çevirisi çok daha ayrı. Orada eşdeğerler arama çabasının çok daha ağır basması gerektiği kanısındayım. Can Yücel’in çeviri tavrına karşıyım. Sait Maden için de şöyle diyebilirim: Bir kişi her şairi ya da şairin her şiirini çevirmeye kalkmaktan vazgeçmelidir. Bir piyangodur şiir çevirisi.
Gerçekte, bir yeniden üretimdir çeviri. Yapıt öyle çevrilmeli ki, okurda onun bir çeviri olduğu izlenimi uyanmamalı. Başka bir deyişle, bir yandan asıl metne tam bağlılığını yitirmemeli, bir yandan da ayrılmalı ondan; bağımlı olmamalı.
Bir çelişki var burada. Nasıl çözümleyeceğiz? Hem yazarın kimliğine giriyorsunuz, hem de anadilinizin başka olduğunu, iki dil arasında başka başka gerekler bulunduğunu biliyorsunuz. Hem bağlılık, hem özgürlük söz konusu. Maurice Coindeau tam bu noktada şöyle der: “Bu yüzden çevirmeni maymuna benzetirim ben. Kimilerinin güdüsel olarak yaptıkları gibi, bir çeşit beden eğitimi çalışmasıdır çeviri.”
İki türlü görebilme olanağı… Çevirmenin tam tavrına uyarlayabiliriz bu sözü.
Yüzyıllar biraraya geliyor, çağlar arasındaki ilişkiler birleşiyor. Ayrı ortamların boyutları uç uca birleşiyor.
Çevirmen, bir kitabı kendisi için olduğundan çok, başkaları için okuyan kişidir, ulusları birbirine açıklayan, ömrünü onların kültür özlerini birbirine iletmekle geçiren bir kişi. Uluslar arası zenginliklerin taşıyıcılığını üstlenmiş biri.
Çevirinin bir işlevi de bir ülkede türlü nedenlerle yasaklanmış düşüncelerin başka bir ülkeye akarak yaşama olanağı bulmasını sağlamaktır. Yapıt çevrilmekle korunmuş da oluyor.
Şiir çevirisi için piyangodur dedim.
Asturias’ın sözü.
Öyle bir piyango ki son iki rakamını, yalnız şairler tutturabilir.
Amorti herkes için…”
Cemal Süreya
iç/in Güvercin Curnatası, Soruşturma Yanıtları, YKY, 2.b Nisan 2002, s.268
