Home encyclopaedia || argopaedia encyclopaedia || ansiklopedi Reductio Ad Absurdum

Reductio Ad Absurdum

67
0

İnşacılar, matematiği çelişkilerden ve anlamsızlıklardan kurtarmak için matematiği yeniden inşa etme gayesi ile yola çıkmışlardır. Onlara göre doğal sayılardan sonlu sayıda basamak ile inşa edilemeyen matematiksel önermeler, matematikten hariç tutulmalıdır. İnşacılara göre, klasik matematik güvenilir değildir ve inşacı metotlarla yeniden inşa edilmeye ihtiyacı vardır. İnşacılar, Cantor’un (1) reel sayıların ispatı türü inşa edilemeyen ispatları ve Aristo’dan beri yürürlükte olan hariç tutulan orta ilkesi veya üçüncü seçeneğin olanaksızlığı ilkesinin (“law of excluded middle: tertium non datur”) kullanıldığı ispatları reddederler. Klasik veya ikili mantıkta bir şey doğru değil ise yanlıştır; üçüncü bir seçenek yoktur. İnşacılara göre ise, doğruluğu veya yanlışlığını bilmediğimiz bir şey hakkında bir kabule gidemeyeceğimizi, belirsiz türünden üçüncü bir şıkkın da olduğuna inanırlar. Dolayısıyla temelde üçüncü seçeneğin olanaksızlığı ilkesinin kullanıldığı reductio ad absurdum veya olmayana ergi yönteminin kullanıldığı ispatları kabul etmezler. İnşacılar, böylece klasik mantığı revizyona tabi tutmayı amaçlamışlardır. 1920’lerden itibaren Alfred Tarski (2), Emil Post (3) ve Jan Lukasiewicz (4) gibi mantıkçılar, ‘çok-değerli mantık’ üzerine ilerlemeler sağlamışlar ve bunların tutarlı olduklarını göstermişlerdir. Bu sistemde, doğru ve yanlış gibi ikili doğruluk değeri yerine; doğru, yanlış ve belirsiz olmak üzere üçlü doğruluk değeri söz konusudur. Olmayana ergi yöntemi reddedildiği için, geleneksel Aristo mantığına alternatif mantık sistemleri böylece geliştirilmiştir. Gelinen durum ilginçtir; mantıkçı Alonzo Church’ün (5) belirttiği üzere, “kuşkusuz mantık olarak kullanılması olası birden fazla formel sistem bulunmaktadır ve bu sistemlerden biri, bir başkasından daha hoş veya daha uygun olabilir, ancak bu uygun olanın doğru olduğu ve diğerinin yanlış olduğu anlamına gelmez”.

(1)  Cantor (1845-1918): Yahudi kökenli Alman matematikçi. Küme kuramının kurucusu sayılır ve sonsuzluk analizi üzerine yaptığı çalışmalar ile bilinir.

(2)  Tarski (1901-1983): Polonyalı mantıkçı. Kurt Gödel’le birlikte yirminci asrın en önemli mantıkçılarından sayılır. Sembolik mantık ve dil felsefesine katkıları ile tanınır.

(3)  Post (1897-1954): Polonyalı bir Yahudi aileden doğma Amerikalı mantıkçı. Alan Turing’den bağımsız olarak, soyut bir bilgisayar modeli geliştirmiştir.

(4)  Lukasiewicz (1978-1956): Mantık üzerine önemli çalışmaları ile bilinen Polonyalı matematikçi.

(5)  Church (1903-1995): Amerikalı mantıkçı. Mekanik yollarla çözümü olmayan soruların varlığını ispatlamıştır. Çalışmaları, ilk bilgisayar dillerinin gelişmesini etkilemiştir.

[bekir gür] (bb 4-5/’05)